تنبیه دانشجویان با تغییر کلمات

فعالان دانشجویی شیوه‌نامه جدید انضباطی دانشجویان را بررسی کردند

شهریور امسال بود که آیین‌نامه انضباطی دانشجویان اصلاح شد و وزرای بهداشت و علوم آن را ‏امضا کردند. ابلاغ این آیین‌نامه به دانشگاه‌ها آغاز ماجرایی تازه بود؛ موجی شدید از اعتراض‌ها ‏به ویژه در شبکه‌های اجتماعی. دانشجویان از همان روز نخست ابلاغ آیین‌نامه به آن انتقاد کردند و ‏عده‌ای آن را عقبگرد مسلم از حقوق دانشجویان دانستند.‏
اعتراض‌ها موجب شد منصور غلامی، وزیر علوم، تحقیقات و فناوری هفته گذشته و در حاشیه جلسه ‏هیأت دولت درمورد تغییرات جدید در آیین‌نامه انضباطی دانشجویان بگوید: «در آیین‌نامه جدید دو ‏نکته افزوده شده، نخست تخلفات اخلاقی در دوره بالینی دانشجویان پزشکی است، چراکه ‏دانشجویان پزشکی یک دوره آموزشی در بیمارستان باید بگذرانند؛ نکته دوم در مورد فضای مجازی ‏است که مقداری نگرانی میان دانشجویان ایجاد کرده است‎.‎‏» او این را هم گفت که دانشجویان نگران ‏ورود به بخش‌های خصوصی فضای مجازی خود هستند که البته این موضوع مدنظر آیین‌نامه انضباطی ‏نیست و قبل از این‌که معاونت حقوقی رئیس‌جمهوری به این مسأله ورود کند، معاونان دانشجویی ‏دانشگاه‌ها درحال بازنگری این قسمت از آیین‌نامه برای شفاف‌ترکردن آن هستند: «بحث قانونی ورود به ‏حریم خصوصی افراد نیاز به مجوز قانونی دارد و این شیوه‌نامه به منزله ورود به حریم خصوصی ‏دانشجویان نیست. برای شفاف‌ترشدن این مسأله بازنگری در شیوه‌نامه درحال انجام است.»‏

آیین‌نامه‌ انضباطی دانشگاه‌ها نخستین بار ‌سال ٧٤ در شورایعالی انقلاب فرهنگی به ‏عنوان سندی بالادستی تصویب شد. بعد از آن‌ سال ٨٤ بود که وزارتخانه علوم و وزارت بهداشت به ‏عنوان متولی شیوه‌نامه اجرایی، این آیین‌نامه را تصویب کردند، چهار‌سال بعد، در‌ سال ٨٨ این ‏شیوه‌نامه بازنگری شد و درنهایت وزارت علوم با هدف اصلاح بخشی از مفاد شیوه‌نامه اجرایی آیین‌نامه ‏انضباطی مصوب‌ سال ۱۳۸۸، در اسفند ‌سال ۱۳۹۴ دستورالعمل اجرایی‌ را به تصویب رساند که به ‏دنبال ابلاغ آن در اردیبهشت ۱۳۹۵، دانشجویان از آن به خوبی استقبال کردند. ‏
دستورالعمل‌ سال ٩٥ این امیدواری را به جامعه دانشگاهی داد که شاهد رسیدگی عادلانه با رعایت ‏اصول دادرسی منصفانه درباره تخلفات انضباطی دانشجویان خواهند بودند و آن دستورالعمل بر پایه‌ ‏اصول سه‌گانه دادرسی منصفانه و به صورت مبسوط با ذکر جزییات رسیدگی به تخلفات نوشته شده ‏است. از زمان ابلاغ آن دستورالعمل، کمیته‌های انضباطی دانشگاه‌ها تمام تلاش‌شان را کردند تا بتوانند ‏این شیوه‌نامه را تغییر دهند و از سه‌سال پیش تاکنون هم بسیاری از آنها در اجرایی‌کردن مفاد ‏شیوه‌نامه ‌سال٩٥ که بسیار به نفع دانشجویان بود، اهمال کردند؛ درنهایت هم این کمیته‌ها موفق شدند و ‏نتیجه‌اش آیین‌نامه انضباطی مصوب شهریور امسال است. آیین‌نامه‌ای که مجید صرفی، دکترای حقوق ‏و عضو سابق شورای انضباطی مرکزی وزارت علوم و محمدعلی رجب، دانشجوی دکترای حقوق ‏دانشگاه تهران و عضو شورای انضباطی مرکزی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری از مخالفان جدی آن ‏هستند و در روز گذشته در نشست «نقد و بررسی شیوه‌نامه جدید انضباطی دانشجویان» که ‏باشگاه دانشجویان دانشگاه تهران برگزار کرد، به بیان انتقادات‌شان پرداختند. ‏
حذفیات فراوان آیین‌نامه جدید
محمدعلی رجب، دانشجوی دکترای حقوق دانشگاه تهران و عضو شورای انضباطی مرکزی وزارت ‏علوم همان ابتدای صحبتش رو به دانشجویان حاضر در سالن پرسید: «تابه‌حال چند نفر از شما ‏شیوه‌نامه انضباطی را دیده‌اید؟» دست‌های اندکی بالا رفت و همین هم عاملی بود تا رجب بگوید ‏دانشجویان ما تا زمانی که مشکلی برای آنها پیش نیاید، از شیوه‌نامه‌های انضباطی اطلاعی ندارند و این ‏ضعف بزرگی برای جامعه دانشجویی است‌: «این اتفاق باعث می‌شود دانشجویان ما حق و تکلیف‌شان را ‏ندانند و از آن اطلاعی ندارند.» مجید صرفی، دکترای حقوق و عضو سابق شورای انضباطی مرکزی ‏وزارت علوم هم با تاکید بر آب رفتن جامعه دانشجویی کشور گفت: «دانشجویان در دهه ٧٠ خیلی ‏قدرت داشتند و اجازه نمی‌دادند مطالبه‌گری‌شان بی‌نتیجه بماند. آنها از حقوق‌شان دفاع می‌کردند و البته ‏دانشگاه‌ها هم مقابله می‌کردند. بعدها تصمیم بر این شد که آیین‌نامه‌ای نوشته شود تا هم آزادی‌های فراوان ‏دانشجویان مهار شود و هم مقابله‌های سخت دانشگاه‌ها.»
او گفت در شیوه‌نامه‌سال ٩٥ اتفاقات مثبتی افتاده بود. یکی از آنها این بود که وقتی دانشجویی به کمیته ‏انضباطی خواسته می‌شد می‌توانست همراهی با خودش ببرد تا در دفاع به کمکش بیاید:   «در آیین‌نامه ‏جدید این اصل را حذف کردند. این اتفاق خیلی بد است. چطور یک دانشجوی ١٩ساله که به هر دلیل ‏انضباطی فراخوانده شده باید تک و تنها پاسخگو باشد؟ کمیته‌های انضباطی با این اصل در این سه‌سال ‏مخالفت کردند و دلایل گوناگونی هم برایش آوردند. از منظر حقوقی نمی‌توان هیچ توجیهی برای آن ‏آورد.» به گفته صرفی بعد از ابلاغ این اصل، دانشگاه‌ها به شکل جدی فعال شدند و با آن مقابله کردند. ‏نامه نوشتند و درخواست حذف این اصل را داشتند، چرا که از نظر آنها زمان‌بر بود و دلیلی برای ‏وجودش نمی‌دیدند. او می‌گوید بعد هم اتفاق منفی دیگری افتاد و ابلاغیه‌های کتبی حذف شد. «در گذشته ‏وقتی دانشجویی می‌خواست به کمیته انضباطی فراخوانده شود چند روز قبلش به او به صورت کتبی ‏ابلاغ می‌شد. او می‌توانست خودش را آماده کند. حالا این اصل حذف شده است. دبیر کمیته انضباطی تلفنی فرد ‏را احضار می‌کند. دانشجو دلیل را نمی‌داند. حاضر می‌شود و باید پاسخگو باشد. این اتفاق بسیار منفی ‏است.» ‏
نمونه دیگری که صرفی آن را ازجمله نکات مثبت شیوه‌نامه گذشته می‌داند و حالا حذف شده، این است ‏که در شیوه‌نامه‌ سال ٨٤ گفته شده کمیته‌های انضباطی سایر دانشگاه‌ها در موارد گوناگون می‌توانند نظر بدهند و به این ترتیب صرفا کمیته دانشگاهی که دانشجو با آن به مشکل برخورده حاضر نخواهد بود. ‏‏«این اتفاق می‌توانست به دانشجویان درباره برخی از پرونده‌ها کمک کند. اما آن را هم حذف کرده‌اند.»‏
به گفته صرفی نکته‌ای که وجود دارد این است که دانشگاه‌ها می‌خواهند همه موارد را در خود دانشگاه ‏حل کنند، این درحالی است که برخی از جرایم اصلا به آنها ارتباطی ندارد و باید در فضای دیگری ‏بررسی شود: «در نمونه‌های خارجی رسیدگی به جرایم در صلاحیت دانشگاه نیست و ‏دادگاه باید به آن بپردازد و دانشگاه فقط به کارهای خلاف شئون دانشگاه رسیدگی می‌کند. درحالی‌که در ایران فضا ‏این‌طور نیست و مجموعه‌ها جرایم خود را به دستگاه قضائی اعلام نمی‌کنند.»‏
او درباره ماده ٣ شیوه‌نامه انضباطی‌سال ٨٤ هم حرف‌هایی داشت؛ ماده‌ای که می‌گفت در صورت ‏درخواست دانشجو برای دفاع حضوری در جلسه شورا، دبیر شورا «موظف است» که از او برای ‏حضور در جلسه شورای انضباطی دعوت کند. در‌سال ٨٨ کلمه «موظف است» به «می‌تواند» تغییر ‏کرد: «این تغییر یک کلمه‌ای اثرات بسیاری داشت و کل دفاعیات حضوری دانشجو در دانشگاه را با ‏مانع مواجه کرد و دانشجو هرچقدر اصرار بر حضور و دفاع از خود می‌کرد، می‌گفتند شیوه‌نامه ما را ‏مجبور به دعوت شما نکرده است و همین عاملی می‌شد که یک دانشجو کل دفاعیاتش از بین برود.»‏ بعد از این سخنان صرفی، رجب رشته کلام را در دست گرفت و گفت که تغییر عبارت‌هایی در شیوه‌نامه ‏جدید داده شده که آن را از اصالت حرفه‌ای جدا کرده و از دقت حقوقی آن کاسته است:   «همین تغییرات ‏که شاهدش هستیم و البته در گذشته هم دیده‌ایم، اثرات منفی فراوانی بر زندگی دانشجویان گذاشته است. ‏دانشجویانی را دیده‌ایم که در این سال‌ها به خاطر احکام موجود مجبور به ترک تحصیل شدند یا خانواده ‏مجبورشان کرد به شهر خودشان برگردند.»‏
صبور باشیم  
‏«تلاش ما لزوما جواب نخواهد داد. مخالفان با شیوه‌نامه‌سال ٩٥ سه‌سال تلاش کردند تا آنچه را ‏می‌خواهند حذف کنند و ما هم باید صبور باشیم.» ‏
رجب اما می‌گوید شیوه‌نامه جدید نکات مثبتی هم دارد. یکی از آن نکات مثبت، اصلاح مقررات ‏تجمعات غیرقانونی است که پیش از این امکان برگزاری تجمعات بدون مجوز وجود نداشت و حالا این ‏امکان در صورت آسیب نرساندن به کسی و دانشگاه و … ممکن شده است. «این اتفاق مثبت است. از ‏سوی دیگر تغییر رشته فرد خاطی به‌عنوان تنبیه هم حذف شده که این نکته مثبت آن است. در ‏شیوه‌نامه جدید، ضابطه‌مند شدن مسأله امحای تنبیه هم بیان شده و با گذشت زمان مشخص از زمان ‏تحصیل پیشینه انضباطی دانشجو خود به خود حذف می‌شود که این برای دانشجویان نکته بسیاری است ‏که از نقاط قوت است.» ‏
صرفی اما معتقد است شیوه‌نامه جدید به نسبت گذشته تغییرات منفی‌اش بیشتر از مثبت بوده است و ‏نمی‌توان امیدی به تغییر داشت مگر آن‌که دانشجویان مطالبه‌گر باشند. «این شیوه‌نامه ضعیف است و ‏نکات منفی‌اش هم زیاد است. ما تمام تلاش‌مان است که بتوانیم نکات منفی اضافه شده را حذف کنیم و ‏تغییر دهیم. در شیوه‌نامه جدید زبان عوض شده و جابه‌جایی‌ها زیاد شده و باید همچنان بررسی شود.» ‏صرفی می‌گوید باور بعضی مسائل مثل حضور نماینده کنار دانشجو برای بسیاری از اعضای کمیته ‏انضباطی سخت است و نمی‌توانند آن را بپذیرند:   «ما باید تلاش کنیم برای ایجاد این پذیرش و این اتفاق ‏صرفا با مطالبه‌گری رخ می‌دهد. همچنانکه تغییر شیوه‌نامه‌سال ٩٥ با تلاش کمیته‌های انضباطی ‏دانشگاه‌ها رخ داد.»‏
صرفی درنهایت گفت پیش‌بینی‌اش این است که اگر دانشجویان مطالبات‌شان را حفظ کنند و در پی ‏اصلاح باشند می‌توان به اصلاح امیدوار بود. ‏

ممکن است به این مطالب نیز علاقه‌مند باشید

ارسال دیدگاه

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

از اینکه دیدگاه خود رو با ما در میان گذاشتید، خرسندیم.