دسته‌ها
یادداشت

ایام سوگواری و یک سنت دیرینه

بر اساس عرف رایج و به پاسداشت حرمت ایام محرم و شهادت سرور و سالار شهیدان حضرت اباعبدالله‌الحسین(ع) و یاران وفادارشان، معمولا ‏از روز اول محرم، صفحه طنز و کارتون شهرونگ را تعطیل می‌کنیم. البته این سنت را زمانی که صفحه کاملی نداشتیم و صرفا ‏در حد ستون طنز و کارتون بودیم نیز عمل می‌کردیم.‏

می‌خواهم کمی عمیق‌تر از عرف رایج به این مسأله نگاه کنیم و اساسا به فلسفه طنز و کارتونی بپردازیم که بیان‌کننده یک مسئولیت ‏اجتماعی است.‏ ظاهرا علت عدم انتشار طنز و خصوصا کارتون در روزنامه، بُعد خنده‌آور بودن آن است. احتمالا بر این اساس که شاید کارتون‌ها ‏موجب شاد شدن مخاطب می‌شوند و از طرفی ایام سوگواری نباید همراه با شادی باشد، حکمی عرفی مبنی بر تعطیلی کارتون و ‏طنز در روزنامه‌ها داده می‌شود. ‏اما آیا آن‌چه ما به‌عنوان طنز تصویری و تحریری منتشر می‌کنیم را می‌توان با شادی از جنس پایکوبی مقایسه کرد؟

اساسا طنزی که ما دست به انتشارش می‌زنیم، دارای مسئولیت اجتماعی است. نکته‌های ظریف و کاستی‌های اجتماعی را رصد ‏می‌کند و تلاش دارد تا با بیانی هنرمندانه آنها را مطرح کرده و تلنگری به مردم و مسئولان امر بزند. با چنین بن‌مایه‌ای عموما ‏طنزها و کارتون‌هایی را که در مطبوعات منتشر می‌کنیم اگر هم طنز است، طنز تلخی است که از یک عمق معنایی برخوردار است. معمولا برنامه‌های رادیو و تلویزیون را از این زاویه دنبال کرده‌ام که آیا آنها نیز از ابتدای محرم، برنامه‌هایی که شاید شائبه ‏شاد کردن مخاطب در آن وجود دارد را تعطیل می‌کنند. دیدم که این طور نیست و شاید ریتم برنامه‌ها سنگین‌تر می‌شود.

اتفاقا می‌خواهم بگویم که طنز و کارتون، عناصری سنگین‌اند. اصولا «نقد»، امری سنگین، عمیق و موثر است و از آن‌جا که طنز ‏تصویری و تحریری با «انتقاد» مسئولانه همراه است، عنصری وزین و موثر به حساب می‌آید.‏ ‏اما این‌که از مدت‌ها قبل از فرارسیدن تاسوعا و عاشورای حسینی بخواهیم هر امری را که شائبه شادی در آن وجود دارد، تعطیل ‏کنیم، چقدر با روح دین، سازگار است؟ شاید این سوالی باشد که پاسخش را باید متخصصان علوم دینی و روانشناسان و جامعه‌شناسان‏ بدهند.‏ به نظر می‌رسد اگر بخواهیم عمیق و ریشه‌ای به اصلاح این موارد بپردازیم، باید نگاه جامعه را نسبت به طنز، تصحیح و اصلاح ‏کنیم.

مخاطب اگر به این نتیجه برسد که طنز و کارتون مسئولانه از جنس لودگی لجام‌گسیخته نیست، بلکه دارای رسالتی سنگین ‏است، آن را عنصری تعطیل‌بردار نمی‌پندارد و انتشار آن را در جهت زدودن ناهنجاری‌های اجتماعی و سیاسی، لازم و موثر ‏خواهد انگاشت.‏ به عنوان کسی که خمیرمایه‌های تربیتی‌اش با الگوبرداری از سیره بزرگان دین شکل گرفته و به آن دلبستگی و وفاداری دارد، ‏احترام به سوگواری معصومین علیهم‌السلام را لازم می‌دانم، اما به‌عنوان کسی که سالیان طولانی، مسئولیت سرویس‌های کارتون ‏وطنز مطبوعات را بر عهده داشته‌ام، معتقدم تعطیلی ستون‌های طنز تصویری و تحریری بهتر است محدود به همان روزهای شهادت یا ‏وفات این بزرگان دین باشد.